یادگیری دانش آموزان فقط به حضور در کلاس و انجام تکالیف محدود نمیشود. نحوه برنامهریزی برای درس خواندن، انجام تکالیف، استراحت، بازی و مرور مطالب هم تأثیر زیادی بر کیفیت یادگیری دارد. یکی از ابزارهای سادهای که میتواند به دانشآموز کمک کند، برنامه هفتگی است. برنامه هفتگی باعث میشود دانشآموز بداند در طول هفته چه کارهایی باید انجام دهد و برای هر درس و فعالیت زمان مشخصی داشته باشد.
چگونه یک برنامه ساده میتواند یادگیری را بهتر کند؟
در واقع، برنامه هفتگی فقط یک جدول برای نوشتن درسها نیست؛ بلکه میتواند به دانش آموز کمک کند منظمتر، مستقلتر و با تمرکز بیشتری فعالیتهای خود را انجام دهد. البته برنامه زمانی بیشترین تأثیر را دارد که متناسب با سن، توانایی و شرایط دانشآموز تنظیم شده باشد و بیش از حد سخت و فشرده نباشد.
۱. باعث ایجاد نظم در مطالعه میشود
یکی از مهمترین مزایای برنامه هفتگی، ایجاد نظم است. دانشآموزی که بدون برنامه درس میخواند ممکن است بعضی روزها ساعت زیادی مطالعه کند و در روزهای دیگر هیچ مطالعهای نداشته باشد.
اما وقتی فعالیتها از قبل مشخص شده باشند، مطالعه به یک عادت روزانه تبدیل میشود. برای مثال، اگر دانشآموز بداند هر روز بعد از انجام تکالیف مدرسه ۳۰ دقیقه برای مرور درس وقت دارد، به مرور این کار برایش عادی میشود.
نظم در مطالعه باعث میشود مطالب در طول هفته مرور شوند و یادگیری فقط به شب امتحان محدود نشود.
۲. از انباشته شدن تکالیف جلوگیری میکند
گاهی دانشآموز انجام بعضی از تکالیف یا مرور درسها را به روزهای آخر هفته موکول میکند. نتیجه این کار معمولاً حجم زیادی از کارها در یک زمان کوتاه است.
برنامه کلاسی کمک میکند وظایف در طول هفته تقسیم شوند. به جای اینکه دانشآموز چند ساعت پشت سر هم برای انجام تکالیف وقت بگذارد، میتواند هر روز مقدار مشخصی از کارها را انجام دهد.
این روش فشار ذهنی را کمتر میکند و انجام تکالیف را آسانتر میسازد.
۳. تمرکز دانشآموز را افزایش میدهد
وقتی دانشآموز دقیقاً بداند قرار است در یک ساعت مشخص چه کاری انجام دهد، ذهن او کمتر درگیر تصمیمگیری میشود.
برای مثال، به جای اینکه بعد از برگشتن از مدرسه با خودش فکر کند «امروز چه درسی بخوانم؟»، میتواند به برنامه نگاه کند و فعالیت مشخصشده را شروع کند.
البته بهتر است زمان مطالعه خیلی طولانی نباشد. مخصوصاً برای دانشآموزان کمسن، زمانهای کوتاهتر همراه با استراحت میتواند مناسبتر باشد.
۴. به مرور منظم درسها کمک میکند
یادگیری مؤثر فقط با یک بار خواندن مطالب اتفاق نمیافتد. مرور منظم باعث میشود مطالب بهتر در ذهن باقی بمانند.
برنامه هفتگی میتواند زمان مشخصی برای مرور درسهای مختلف داشته باشد. برای مثال:
شنبه: مرور ریاضی
یکشنبه: مرور فارسی
دوشنبه: مرور علوم
سهشنبه: تمرین ریاضی
چهارشنبه: مرور مطالب هفته
این کار باعث میشود دانشآموز مطالب را بهصورت پراکنده و در فاصلههای زمانی مختلف مرور کند.
۵. مسئولیتپذیری دانش آموز را بیشتر میکند
یکی دیگر از فواید برنامه هفتگی این است که دانشآموز بهتدریج یاد میگیرد مسئولیت کارهای خودش را بر عهده بگیرد.
بهتر است والدین همه کارها را به جای فرزندشان مدیریت نکنند. برای مثال، به جای اینکه هر روز چند بار به کودک بگویند «تکالیفت را انجام بده»، میتوانند برنامه را در اختیار او قرار دهند و از خودش بخواهند بررسی کند که چه کارهایی انجام داده است.
این کار به مرور باعث تقویت مهارت برنامهریزی و مدیریت زمان میشود.
۶. استرس و نگرانی دانشآموز را کاهش میدهد
گاهی دانشآموز به دلیل اینکه نمیداند چه مقدار کار در پیش دارد، دچار نگرانی میشود. داشتن یک برنامه مشخص میتواند شرایط را قابل پیشبینیتر کند.
وقتی دانشآموز فعالیتهای خود را روی یک جدول میبیند، متوجه میشود که برای هر کار زمان مشخصی وجود دارد. همین موضوع میتواند احساس کنترل بیشتری به او بدهد.
البته اگر برنامه بیش از حد فشرده باشد، نتیجه کاملاً برعکس خواهد شد. برنامهای که از صبح تا شب پر از درس و تکلیف باشد، میتواند باعث خستگی و بیانگیزگی شود.
۷. زمان استراحت و تفریح را هم مشخص میکند
یکی از اشتباهات رایج در برنامهریزی این است که فقط برای درس خواندن زمان تعیین کنیم.
دانشآموز برای یادگیری بهتر به استراحت، بازی، فعالیت بدنی و زمان آزاد هم نیاز دارد. بنابراین در یک برنامه هفتگی خوب باید زمان کافی برای این فعالیتها نیز در نظر گرفته شود.
برای مثال میتوان در کنار ساعت مطالعه، زمانهایی برای:
- بازی
- ورزش
- تماشای تلویزیون
- مطالعه کتاب داستان
- فعالیتهای هنری
- استراحت
- وقت گذراندن با خانواده
در نظر گرفت.
برنامه خوب برنامهای نیست که بیشترین تعداد فعالیت را در خود جای دهد؛ برنامه خوب برنامهای است که قابل اجرا باشد.
برنامه هفتگی برای دانش آموزان ابتدایی چه ویژگیهایی باید داشته باشد؟
برنامهریزی برای دانشآموزان ابتدایی با دانشآموزان بزرگتر متفاوت است. کودکان معمولاً نمیتوانند برای مدت طولانی روی یک فعالیت ثابت تمرکز کنند. بنابراین برنامه آنها باید ساده، کوتاه و قابلفهم باشد.
استفاده از رنگها، تصاویر و علامتهای ساده میتواند برنامه را برای کودکان جذابتر کند. برای مثال میتوان برای هر درس یک رنگ مشخص در نظر گرفت یا کنار فعالیتها از علامتهای تصویری استفاده کرد. همچنین بهتر است کودک در تنظیم برنامه نقش داشته باشد. وقتی خودش در انتخاب فعالیتها و زمانبندی آنها مشارکت کند، احتمال اینکه برنامه را اجرا کند بیشتر میشود.
چگونه یک برنامه هفتگی مؤثر برای دانش آموز طراحی کنیم؟
برای طراحی یک برنامه کاربردی میتوان چند مرحله ساده را دنبال کرد:
- تمام فعالیتهای هفته را مشخص کنید.
درسها، تکالیف، کلاسهای جانبی، ورزش و زمان استراحت را بنویسید. - درسها را بین روزهای هفته تقسیم کنید.
همه درسها را در یک روز قرار ندهید. - زمانهای کوتاه برای مطالعه در نظر بگیرید.
بهخصوص برای کودکان، مطالعه کوتاه همراه با استراحت معمولاً قابلاجراتر است. - زمان آزاد را حذف نکنید.
بازی و استراحت هم بخشی از برنامه هستند. - برنامه را انعطافپذیر نگه دارید.
قرار نیست هر هفته همه چیز دقیقاً طبق برنامه پیش برود. - در پایان هفته برنامه را بررسی کنید.
ببینید چه قسمتهایی خوب اجرا شده و کدام بخشها نیاز به تغییر دارند.
برنامه کلاسی و ایجاد عادت مطالعه
یکی از مهمترین نتایج استفاده مداوم از برنامه هفتگی، تبدیل مطالعه به یک عادت است. اگر دانشآموز هر روز در زمان مشخصی فعالیت درسی داشته باشد، به مرور انجام آن فعالیت برایش آسانتر میشود.
در این حالت، دانشآموز برای شروع درس خواندن کمتر به یادآوری والدین نیاز خواهد داشت و خودش میداند چه کاری باید انجام دهد.
این موضوع بهخصوص در سالهای بالاتر تحصیل اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ زیرا حجم درسها افزایش پیدا میکند و دانشآموز باید بتواند زمان خود را بهتر مدیریت کند.
برنامه کلاسی دانش آموزی؛ یک ابزار ساده برای یادگیری بهتر
در نهایت، برنامه هفتگی بهتنهایی نمیتواند باعث موفقیت تحصیلی شود، اما میتواند شرایط مناسبتری برای یادگیری ایجاد کند. این برنامه به دانشآموز کمک میکند فعالیتهای خود را بهتر بشناسد، درسها را در طول هفته مرور کند، تکالیف را به موقع انجام دهد و بین مطالعه و استراحت تعادل برقرار کند.
مهمترین نکته این است که برنامه هفتگی نباید به یک جدول سخت و اجباری تبدیل شود. برنامه باید برای دانشآموز باشد، نه اینکه دانشآموز مجبور باشد خودش را با یک برنامه غیرواقعی تطبیق دهد.
اگر برنامه متناسب با سن، توانایی، علاقه و شرایط دانشآموز طراحی شود و در کنار درس، زمان کافی برای بازی و استراحت هم داشته باشد، میتواند به ایجاد نظم، افزایش مسئولیتپذیری و شکلگیری عادتهای بهتر در یادگیری کمک کند.
برای همین، حتی یک برنامه هفتگی ساده و کودکانه که روی میز مطالعه یا دیوار اتاق قرار میگیرد، میتواند شروع خوبی برای آموزش مهارت مهمی مثل مدیریت زمان به دانشآموز باشد.
